Những người thầm lặng làm lá chắn bảo vệ rừng già ở Tuyên Quang

Từ tờ mờ sáng, ông Hoàng Văn Lê (thôn Tân Lập, xã Tân Trào, Tuyên Quang) đã cùng những cán bộ Hạt kiểm lâm Khu vực I bắt đầu chuyến tuần rừng. Vượt những cung đường dốc gập ghềnh, mỗi chuyến tuần rừng thường mất 9 đến 10 tiếng. Dù hành trình vất vả, thế nhưng khi nhìn những cánh rừng già vẫn giữ được màu xanh, bao mệt nhọc của ông Lê lại tan biến.

Là một thành viên trong Tổ bảo vệ rừng khoán của rừng đặc dụng xã Tân Trào, đối với ông Lê, giữ rừng chính là giữ cho sự bình yên của cuộc sống. Không đơn thuần chỉ là trách nhiệm, ông Lê và người dân xã Tân Trào xem rừng như là nhà, tương lai của bao thế hệ mai sau.
 

Ông Lê cho biết: "Ở Tân Lập, trong các diện tích rừng khoán thì nhiệm vụ của chúng tôi là đi tuần, bảo vệ rừng. Mỗi tháng, tổ có 2 đến 3 người luân phiên tuần tra trong những khu rừng được giao. Khi đi tuần, mọi người đi theo lộ trình, từ diện tích của hộ mình sang hộ bên cạnh. Một ngày có thể đi qua diện tích của ba đến 4 hộ.

Người dân ở đây mỗi hộ quản lý gần 30 ha, không tính riêng thôn mình mà cả ba thôn gồm Tân Lập, Lũng Búng, Mỏ Ché, đều thuộc rừng đặc dụng, còn lại là rừng sản xuất. Vào rừng thấy thoải mái hẳn lên, không khí thì trong lành. Thấy công sức của mình góp phần giữ rừng xanh, bảo vệ môi trường là rất phấn khởi".

Theo ông Lê, từ chính sách khoán bảo vệ rừng, người dân có thêm thu nhập và trách nhiệm hơn với rừng. Các công tác tuyên truyền được lồng ghép vào những cuộc họp thôn, ngày hội đại đoàn kết, sinh hoạt phụ nữ.

Trước đây, khi công tác tuyên truyền chưa sâu rộng, người dân vẫn còn tình trạng phát nương, phát rẫy. Nhiều năm trở lại đây, người dân đã ý thức được trách nhiệm bảo vệ rừng. Những cánh rừng nguyên sinh từ đó được bảo vệ tốt, giữ mãi màu xanh của bình yên. Từ đó, cuộc sống của mọi người cũng đổi thay theo hướng tích cực hơn.
Lực lượng thường xuyên tuần tra, bảo vệ rừng Tân Trào. Ảnh: Việt Bắc

Cũng theo ông Lê, trong những chuyến tuần tra rừng, ông và tổ bảo vệ thường xuyên bắt gặp nhiều loài cây quý hiếm như sến, lim. Vì vậy, việc tuyên truyền bảo vệ cây di sản, cây cổ thụ, cây quý hiếm luôn được đặt lên hàng đầu.

"Bà con tự nhắc nhở nhau giữ những cây quý, như cây đa cổ thụ, cây si di sản. Mình bảo nhau không phá hoại, không tác động làm ảnh hưởng đến cây. Những cái quý là phải giữ bằng được. Vì vậy, giờ trong rừng còn nhiều cây gỗ quý cổ thụ lắm.

Hiện rừng đặc dụng Tân Trào được bảo vệ nghiêm ngặt. Người trong làng được lên rừng, còn người ngoài không được tự ý vào. Chính nhờ ý thức chung đó mà cánh rừng vẫn giữ được vẻ nguyên sinh", ông Lê cho hay.

Còn theo ông Nguyễn Thành An (xã Tân Trào), mọi người thường nhắc nhở người dân không mang lửa vào rừng, đặc biệt trong mùa khô, các tháng 3, tháng giáp hạt. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh qua các hội nhóm trên mạng xã hội của thôn. Việc tuyên truyền thường xuyên giúp người dân nâng cao được ý thức bảo vệ rừng.

"Việc tuần tra, giữ rừng đã trở thành công việc quen thuộc, gắn với cuộc sống hằng ngày của nhiều người dân địa phương. Rừng không chỉ là tài nguyên thiên nhiên mà còn là nguồn sống, là lá chắn bảo vệ bản làng trước thiên tai.

Chúng tôi sống dựa vào rừng nên hiểu rất rõ, nếu rừng mất thì nước cạn, đất trôi, cuộc sống cũng không còn ổn định. Mỗi chuyến đi rừng, dù vất vả, đường dốc cao, nhiều đoạn trơn trượt, nhưng các thành viên trong tổ vẫn duy trì đều đặn. Ai cũng chung một mục tiêu phải giữ được rừng nguyên sinh trọn vẹn, không bị tàn phá", ông An cho hay.

Cũng theo ông An, một trong những điều cốt lõi chính là người dân hiểu được giá trị của rừng. Vì vậy, việc bảo vệ rừng luôn được đặt lên hàng đầu. Không chỉ kiểm tra hiện trạng rừng mà mọi người còn nhắc nhở nhau và tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Người dân đã nhận thức được việc giữ rừng là giữ sự yên bình, gắn trực tiếp với tương lai của thế hệ mai sau.

Theo số liệu từ Hạt Kiểm lâm khu vực I (Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang), rừng đặc dụng Tân Trào rộng hơn 4.000 ha với 734 loài thực vật, thuộc 456 chi, 143 họ. Đây là con số rất lớn đối với một khu rừng có diện tích không quá rộng. Trong số đó, 26 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam, gồm các loài quý hiếm như Táu mật, Giảo cổ lam, Sến mật. Những loài này có giá trị đặc biệt về sinh thái và dược liệu, góp phần tạo nên tính độc đáo của hệ sinh thái vùng Bắc Bộ.

Hệ động vật cũng đa dạng với 33 loài thú. Trong đó, một số loài quý hiếm và có giá trị sinh thái được ghi nhận như Cầy vòi hương, Cầy vòi mốc, Mèo rừng, Sóc bay lông tai, Cu li nhỏ. Khu rừng ghi nhận 58 loài chim, trong đó gần 70% thuộc nhóm chim sẻ, dấu hiệu của hệ sinh thái còn giàu côn trùng và thảm thực vật thấp. Sự xuất hiện của các loài này cho thấy rừng vẫn duy trì được cấu trúc tự nhiên ít bị tác động.
 

Ông Nguyễn Công Phương - Phó hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực I (Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang) - cho biết, địa bàn đơn vị quản lý có diện tích rừng và đất lâm nghiệp rất rộng, trải dài giáp ranh với nhiều xã và cả các tỉnh lân cận. Trong khu vực đó có rừng đặc dụng thuộc Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Tân Trào, nơi còn lưu giữ nhiều loài động vật, thực vật quý hiếm, một số loài đã được ghi tên trong Sách đỏ Việt Nam.

"Cánh rừng không chỉ là nơi cư trú của các loài hoang dã mà còn là lớp áo xanh bảo vệ cảnh quan linh thiêng của di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào.

Với địa bàn rộng, rừng trải dài, nhiều khu vực núi cao chia cắt khiến việc di chuyển kiểm tra, tuần tra không dễ dàng, nhất là vào mùa mưa hoặc thời điểm nguy cơ cháy rừng cao", ông Phương cho hay.

Theo Phó hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực I, đối với nhiều hộ dân, giờ đây, giữ rừng không chỉ là nhiệm vụ mà còn là nguồn thu ổn định từ khoán bảo vệ rừng, từ thu hái lâm sản ngoài gỗ, hay tham gia các tổ đội phòng cháy chữa cháy rừng. Khi người dân có lợi ích trực tiếp từ rừng, họ sẽ tự giác bảo vệ rừng tốt hơn bất cứ ai.
 

Trong mọi nhiệm vụ phát triển lâm nghiệp, người dân là lực lượng quan trọng nhất. Đây là những người phối hợp thường xuyên với chính quyền, với lực lượng kiểm lâm trong tuần tra, kiểm soát. Chính người dân là lực lượng nắm rõ các thông tin, biến động từ cơ sở nhanh nhất. Đồng thời tích cực tuyên truyền, vận động gia đình, cộng đồng cùng tham gia bảo vệ và phát triển rừng.

Nếu người dân không tham gia thì công tác bảo vệ rừng sẽ rất khó thành công. Sự đồng thuận và tham gia của người dân là yếu tố quyết định.

Cũng theo ông Nguyễn Công Phương, ngoài phối hợp chặt chẽ với các tổ bảo vệ rừng, Hạt Kiểm lâm khu vực I cũng đã tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý rừng. Các phần mềm chuyên dụng theo dõi diễn biến rừng, bản đồ số, cơ sở dữ liệu tài nguyên rừng được đưa vào sử dụng thường xuyên.

Công nghệ GIS và thiết bị định vị GPS giúp cán bộ kiểm lâm xác định ranh giới, theo dõi hiện trạng và tổ chức tuần tra hiệu quả hơn. Ngoài ra, việc xử lý thủ tục hành chính về lâm nghiệp cũng được số hóa, giúp người dân dễ dàng tiếp cận và thực hiện thủ tục nhanh chóng, minh bạch.

Nhờ sự phối hợp hiệu quả, những cánh rừng tại Tân Trào đến nay vẫn xanh tươi, bình yên. Màu xanh ấy được người dân địa phương ví von như tương lai của thế hệ mai sau. Chính vì vậy, bảo vệ rừng được người dân xem như bảo vệ chính cuộc sống của mình.