Đẩy mạnh chuyển đổi số trong bảo vệ rừng

Đổi mới trong quản lý bảo vệ rừng

Thời gian gần đây, các video ngắn tuyên truyền về bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng do lực lượng kiểm lâm xây dựng với sự hỗ trợ của AI xuất hiện ngày càng nhiều trên các nền tảng như Facebook, Zalo, TikTok. Với nội dung ngắn gọn, trực quan, dễ tiếp cận, các sản phẩm này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của người dân, đặc biệt là giới trẻ. Ông Kim Ngọc Tuyên, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực III cho biết: “Việc ứng dụng AI giúp đổi mới cách làm tuyên truyền, tạo ra các sản phẩm phù hợp với xu hướng tiếp cận thông tin hiện nay. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần trong quá trình chuyển đổi số của đơn vị”.

Kiểm lâm viên Hạt Kiểm lâm khu vực XVI sử dụng thiết bị bay không người lái (flycam) trong công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp không dừng ở việc sản xuất video, mà đang từng bước hình thành một hệ sinh thái công nghệ phục vụ toàn diện công tác quản lý. Các đơn vị đã triển khai số hóa dữ liệu rừng, xây dựng cơ sở dữ liệu về diện tích, hiện trạng và diễn biến rừng theo thời gian thực. Dữ liệu được tích hợp trên nền tảng bản đồ số (GIS), giúp cán bộ kiểm lâm theo dõi trực quan, khoanh vùng trọng điểm, nâng cao hiệu quả quản lý. Mỗi lô rừng, tiểu khu, chủ rừng được đánh dấu bằng tọa độ định danh cụ thể trên bản đồ số, nhờ đó, việc theo dõi rừng không còn là những con số khô cứng trong sổ thống kê, mà đã được số hóa thành bản đồ sinh động, trực quan. Cán bộ kiểm lâm sử dụng điện thoại thông minh tải các phần mềm ảnh viễn thám theo dõi diễn biến rừng như: MAPinr, Super GeoGPS, Geo2GPS liên kết với ảnh vệ tinh, hỗ trợ việc xác định vị trí, đánh dấu, tìm điểm theo những tọa độ có sẵn, hỗ trợ khảo sát thực địa, thu thập các thông tin địa lý, hiện trạng rừng. Kết hợp với ảnh vệ tinh Sentinel, máy định vị GPS để xác định tọa độ, nhận biết hiện trường và có thể phát hiện nhanh các điểm nghi mất rừng do sạt lở, chặt phá rừng, dự báo nguy cơ cháy rừng dựa trên các yếu tố thời tiết, thảm thực vật.

Anh Phan Duy Thành, cán bộ kỹ thuật Hạt Kiểm lâm khu vực VI chia sẻ: “Công nghệ số giúp thay đổi cách làm việc rõ rệt. Từ quản lý thủ công, nay chúng tôi có thể dựa trên dữ liệu để xác định khu vực nguy cơ cao, từ đó chủ động bố trí lực lượng, nâng cao hiệu quả kiểm tra, bảo vệ rừng”.

Phát huy vai trò cộng đồng

Công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ rừng được tăng cường thực hiện qua môi trường số. Những mô hình “Tổ tự quản bảo vệ rừng trực tuyến”, “Zalo nhóm cộng đồng rừng” được lập ra để người dân, kiểm lâm và chính quyền xã tương tác, chia sẻ thông tin về cháy rừng, khai thác trái phép hoặc những hành vi gây hại đến tài nguyên rừng. Nhờ đó, người dân có thể tiếp cận thông tin nhanh chóng, đồng thời phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm. Bà Hoàng Thị Lai, xã Thàng Tín cho biết: “Trước đây tôi ít khi chú ý đến các buổi tuyên truyền trực tiếp, nhưng từ khi thấy các video đăng tải lên mạng xã hội, thông tin cập nhật qua môi trường số tôi đã xem thường xuyên hơn. Những thông tin ngắn gọn, dễ hiểu nên rất dễ nhớ, xem xong tôi cũng nhắc nhở con cháu không được vào rừng chặt cây hay đốt nương bừa bãi”.

Theo đồng chí Đào Duy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng, từng bước hướng tới mô hình “quản lý rừng thông minh”. Nhờ đó, nhận thức của người dân được nâng lên, số vụ vi phạm ở một số khu vực có xu hướng giảm. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn gặp khó khăn như hạ tầng công nghệ ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế; kỹ năng số của một bộ phận cán bộ chưa đồng đều. Thời gian tới, ngành kiểm lâm sẽ tiếp tục đẩy mạnh đào tạo, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, đầu tư trang thiết bị, từng bước nâng cao năng lực chuyển đổi số.

Từ đổi mới tuyên truyền đến ứng dụng công nghệ trong quản lý, chuyển đổi số đang tạo ra bước chuyển căn bản trong công tác bảo vệ rừng. Việc kết hợp giữa công nghệ hiện đại và sự tham gia của cộng đồng sẽ là nền tảng quan trọng để bảo vệ và phát triển rừng bền vững trong giai đoạn mới.